Do otwarcia placówki muzealnej w Rudzie Śląskiej dążyło założone w 1966 roku Towarzystwo Przyjaciół Miasta Rudy Śląskiej. Wiele wartościowych historycznych eksponatów i dokumentów związanych z Rudą Śląską mogło być rozproszonych lub zniszczonych przez to, że nie było ich gdzie przechowywać ani komu gromadzić. Już na początku istnienia Towarzystwa jego działacze chcieli utworzyć izbę pamięci, jednak te próby nie przyniosły sukcesu. Mimo to zbierano pamiątki historyczne, które pokazywano na skromnych wystawach, urządzanych w czasie sesji popularnonaukowych.
W maju 1973 roku podczas trwania Walnego Zebrania Sprawozdawczo-Wyborczego nastąpiły istotne zmiany w Zarządzie Towarzystwa, którego prezesem został wówczas Maksymilian Chrobok, emerytowany dyrektor kopalni „Bielszowice”, znany i ceniony działacz społeczny. Zarząd Towarzystwa, z Chrobokiem na czele, starał się znaleźć pomieszczenia, w których można by było założyć muzeum i jednocześnie ulokować biuro Zarządu. W drugim kwartale 1975 roku Towarzystwo miało do wyboru dwa miejsca: budynek nieczynnej szkoły podstawowej przy ul. Piastowskiej oraz były rudzki ratusz przy ul. Wolności 26. Ze względu na dobre położenie topograficzne, tradycje historyczne i oryginalną architekturę bryły budynku Zarząd wybrał ratusz, choć był w połowie zajęty. Po uzyskaniu przydziału na wykorzystanie pomieszczeń przystąpiono do wykonania trzech kolejnych zadań: opracowania koncepcji muzeum, gromadzenia eksponatów muzealnych i adaptacji uzyskanych pomieszczeń na cele muzealne. Celem było otwarcie placówki w dziesiątą rocznicę istnienia Towarzystwa. Aby wykonać pierwsze zadanie zaproszono do współpracy nauczycielkę historii III Liceum Ogólnokształcącego w Kochłowicach – Pelagię Kwapulińską, która była założycielką muzeum szkolnego przy wspomnianym Liceum. Miała wsparcie emerytowanego dyrektora tej szkoły, Emanuela Pitloka, który pełnił wówczas rolę wiceprezesa Zarządu Towarzystwa. Do tego grona dołączyli też Jan S. Dworak i Magdalena Grosman. Idea tworzenia placówki muzealnej została rozpowszechniona w prasie lokalnej, a informacje kończyły się z reguły apelem o przekazywanie historycznych pamiątek. Eksponaty napływały szybko, pierwsze pochodziły z kochłowickiego szkolnego muzeum, które nie było w stanie zaprezentować ich na swojej wystawie, m.in. była to kolekcja starych zegarów. Kolejne eksponaty pochodziły z Bielszowic, do czego przyczynił się Maksymilian Chrobok, prezes Towarzystwa, oraz Jan Tyrała, członek Zarządu. Pamiątki głównie pochodziły z czasów postań śląskich, ale osoby prywatne spontaniczne przekazywały również, często drogocenne, pamiątki osobiste. Od znanej działaczki Koła Polek, Magdaleny Hulokowej, Towarzystwo otrzymało sztandar Koła Polek z 1937 roku, na którym znajdowały się dwa malowidła olejne autorstwa Joachima Achtelika, oraz komplet stroju regionalnego, czepki i wstążki. Do opracowania kolejnej części planu przystąpiono w trzecim kwartale 1975 roku, co było wyzwaniem, bo pomieszczenia wymagały remontu. Nieoceniona była tu działalność Maksymiliana Chroboka, który uzyskał pomoc wielu instytucji, a zwłaszcza rudzkich kopalń. Za pośrednictwem Joachima Dzierżęgi, członka Towarzystwa, duże wsparcie otrzymano z huty „Pokój”. Mniejsze przedsiębiorstwa również udzieliły pomocy, m.in. godulska „Poligrafia” pomogła w pozyskiwaniu tektury, kartonu czy kleju introligatorskiego. W końcu przyszedł czas na tworzenie ekspozycji, zgodnej z opracowaną koncepcją i planem. Tym zajął się Antoni Ratka, który wspólnie z Dworakiem przygotowali kalendarium najważniejszych wydarzeń historycznych związanych z Rudą Śląską, a z kolei Henryk Buszman opracował kalendarium dotyczących dziejów górnictwa węglowego. Planowano uroczyste otwarcie muzeum w maju lub czerwcu 1976 roku, co nie doszło do skutku. W okresie wakacyjnym muzeum udostępniono jednak do zwiedzania i przy tej okazji odbyły się pierwsze prelekcje na tematy historyczne, dotyczące Rudy Śląskiej. Pierwotnie placówka nosiła nazwę Miejska Izba Regionalna i jej oficjalna inauguracja odbyła się 9 września 1976 roku. W tym dniu otwarto ekspozycję w 11 pomieszczeniach, w których zaprezentowano część ze zgromadzonych już 1200 eksponatów. Część pomieszczeń na pierwszym piętrze była zajęta przez salę odczytową oraz biuro Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Miasta.
Uroczystość otwarcia stała się też okazją do upamiętnienia 10-lecia działalności Towarzystwa Przyjaciół Miasta Rudy Śląskiej. W 1976 roku w pomieszczeniach muzealnych znajdowały się ekspozycje: archeologiczna, przemysłowa, dotycząca stowarzyszeń społecznych, powstań śląskich i plebiscytu, ukazująca lata międzywojenne, okres okupacji, przedstawiająca galerię malarstwa nieprofesjonalnego, a część sal wykorzystano na wystawę, która obejmowała okres od roku 1945 aż po współczesność. Dwie salki wystawowe okazały się zbyt ciasne, dlatego trzeba było otworzyć nową salę w lewej części parteru, jej oficjalne otwarcie odbyło się 24 października 1977 roku. Do sierpnia roku 1977 liczba eksponatów wzrosła do 3 tysięcy, a większość z nich była przekazywana przez mieszkańców.
W tym samym dniu nastąpiło otwarcie nowej sali wystawowej oraz lokalu z przeznaczeniem na Klub Pracy Twórczej, który miał zrzeszać historyków regionu, autorów publikacji książkowych, artystów, plastyków nieprofesjonalnych, a także twórców muzycznych. W 1977 roku znaczne powiększenie powierzchni ekspozycyjnej umożliwiło organizowanie kameralnych imprez kulturalnych, spotkań i wystaw.
W 1967 roku zrodził się pomysł corocznego konkursu plastycznego pod nazwą „Rudzka Jesień”. W 1978 roku do udziału w XII „Rudzkiej Jesieni” zaproszono twórców nieprofesjonalnych także spoza Rudy Śląskiej, w szczególności z Chorzowa i Świętochłowic. Wystawa po raz pierwszy urządzona w Miejskiej Izbie Regionalnej okazała się wielkim sukcesem, dlatego organizatorzy w następnych latach zapraszali do udziału twórców z pozostałych miast Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Tak utrwaliła się tradycja „Rudzkiej Jesieni” jako imprezy regionalnej.
8 listopada 1981 roku przypadała 200 rocznica urodzin Karola Goduli. Z tej okazji Towarzystwo Przyjaciół Rudy Śląskiej postanowiło uczcić jego pamięć. Delegacja Zarządu Towarzystwa złożyła wiązankę kwiatów na płycie grobowej Goduli, a głównym punktem obchodu tego jubileuszu była sesja naukowa zaplanowana na połowę grudnia. Miejska Izba Regionalna stała się miejscem uroczystości, w której urządzono też wystawę dotyczącą życia i działalności Goduli. Z powodu ogłoszenia w dniu 13 grudnia 1981 roku stanu wojennego, sesja naukowa nie odbyła się; władze wojskowe wydały na nią zgodę dopiero 2 marca 1982 roku.
20 października 1982 roku Miejska Izba Regionalna stała się Muzeum Społecznym Miasta Rudy Śląskiej.
29 września 1983 roku, po śmierci ówczesnego dyrektora Maksymiliana Chroboka, Miejska Rada Narodowa postanowiła nadać jego imię rudzkiemu Muzeum. Uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej odbyło się 24 czerwca 1984 roku. Początkowo placówką muzealną krótko kierował Jerzy Grabka, a następnie Jan Paczek. Za jego kierownictwa Muzeum wzbogaciło się m.in. o figurę przedstawiającą św. Mikołaja. Następnie funkcję dyrektora objęła Kornelia Szmit, kierująca placówką przy pomocy Weroniki Rzepki oraz kustosz Elżbiety Szubert, która od stycznia 1991 roku była kolejnym dyrektorem Muzeum.
W 1990 roku wystąpiły poważne problemu finansowe związane z utrzymaniem Muzeum Społecznego oraz Towarzystwa Przyjaciół Miasta. W powstałej sytuacji Muzeum Społeczne stało się samodzielną jednostką budżetową miasta Rudy Śląskiej i zmieniło nazwę na Muzeum Miejskie im. Maksymiliana Chroboka.
Od 1999 roku stery Muzeum przejął Michał Lubina, w 2009 stanowisko dyrektora objął Bernard Szczech, a w latach 2010–2016 – dr Barbara Nowak. Od 2016 roku Muzeum kieruje Krzysztof Gołąb.
Bibliografia:
Rudzki Rocznik Muzealny 2002, "Z dziejów Muzeum Społecznego im. Maksymiliana Chroboka w Rudzie Śląskiej (1976-1990). Powstanie Miejskiej Izby Regionalnej" Antoniego Ratki