Jan Orszulik - wspomnienie
Ciekawym i wartościowym zespołem eksponatów są przedmioty związane z postacią Jana Orszulika. Pamiątki po nim zostały przekazane Muzeum w 2025 roku przez jego córkę. Wśród nich są zdjęcia rodzinne oraz fotografie różne; na jednej z nich (zdj. 1) Orszulik pozuje wraz z kolegami urzędnikami (stoi drugi z lewej, obok Jana S. Dworaka). Są również dokumenty poświadczające przebieg jego zatrudnia oraz korespondencja adresowana do jego żony Heleny podczas pobytu w niemieckich obozach koncentracyjnych w Dachau i Sachsenhausen. Wszystkie te dokumenty oraz relacja córki pozwalają odtworzyć życiorys Jana Orszulika – postaci wartej przypomnienia.
Jan Orszulik urodził się 3 września 1903 roku w Starachowicach. Rodzice pochodzili z Górnego Śląska i według rodzinnych relacji na Górny Śląsk powrócili w 1917 roku. Jan zatrudnił się w Hucie Pokój (wówczas Friedenshütte). W 1921 roku brał udział w III powstaniu śląskim, co według relacji rodziny potwierdził rudzki dziejopis Jan Dworak.
Orszulik swoje życie zawodowe i prywatne związał z Nowym Bytomiem. Pod koniec 1922 roku znalazł zatrudnienie jako pisarz w tutejszym urzędzie gminnym. Miało to związek z przyłączeniem tych terenów do Polski i powstaniem polskiej administracji. Od stycznia 1923 roku był członkiem Związku Urzędników Państwowych, Samorządowych i Komunalnych na Województwo Śląskie.
Wśród dokumentów znajduje się też akt nominacji na starszego sekretarza z podpisem ówczesnego naczelnika gminy Nowy Bytom, Pawła Basisty. Dokument datowano 6 listopada 1934 roku (zdj. 2 i 3).
W 1929 roku Orszulik zawarł związek małżeński z Heleną Marią z domu Nawa, pochodzącą z Miechowic. Miał z nią siedmioro dzieci, trzech synów i cztery córki.
Wybuch II wojny światowej był dla Orszulika czasem ciężkiej próby. Osoby z ducha przywiązane do polskich korzeni, a do takich należał, stanęły wobec śmiertelnego zagrożenia.
Orszulika szybko pozbawiono pracy w magistracie, a wkrótce potem aresztowano (3 maja 1940 roku). Znalazł się w obozie koncentracyjnym w Dachau, potem w Sachsenhausen (szczególnie cenny jest zbiór jego korespondencji z tych miejsc). Dzięki staraniom żony i przy wsparciu niemieckich życzliwych mu sąsiadów, w marcu 1941 roku Orszulik został zwolniony z obozu. Dzięki znajomości języka niemieckiego znalazł zatrudnienie w Zarządzie Miejskim w Tarnowie w wydziale opieki, gdzie pracował od 10 czerwca 1941 roku do 31 października 1944 roku. Wykazał się wtedy troską wobec ludności polskiej, co potwierdzali zgodnie już po wojnie jego współpracownicy. Od 1945 roku ponownie pracował w magistracie w Nowym Bytomiu. Zmarł w dniu 17 września 1949 roku przeżywszy 46 lat.
