Tekst:
Kontrast:
Zebranie w muzeum

Strój damski rozbarski

Opublikowano: 24 lipca 2025

Dziewczęta chodziły na co dzień z odkrytą głową i włosami splecionymi w warkocz związany gładką wstążką. Na uroczyste okazje zakładały mirtowy wianek z ułożonymi w harmonijkę wzorzystymi wstążkami (klapami) lub szeroki wianek z kolorowych sztucznych kwiatów i świecidełek (galandę). Wianek z przodu przysłaniał włosy, a część ozdób zwisała nad czołem. W środek wpleciony był czerwony kwiat róży, a w tyle związane w kokardę malowane lub haftowane wstążki opadające na plecy.

. Mężatki zgodnie ze zwyczajem upinały włosy w kok (dudlik) i zakładały wiązaną w tyle głowy czerwoną płócienną chustkę (purpurkę) z motywem kwiatowym. Na uroczyste okazje zamożne kobiety zakładały czepiec (budę) z białego płótna, z szerokim otokiem i denkiem. W części okalającej twarz miał on szeroką kryzę z koronki klockowej, a z przodu malowaną wstęgę opadającą na piersi. Do stroju zakładano koszulę spodnią (ciasnochę) z lnianego płótna i krótką koszulę wierzchnią (kabotek) z bawełnianego płótna lub batystu sięgającą do pasa. Miała krój poncho poprzecznego i krótkie rękawy do łokcia. Ta noszona pod gorset miała przy szyi i rękawach szeroką kryzę z koronki klockowej lub fabrycznej, a ta ubierana pod kaftan – wąską oszewką. Na koszulę zakładano sięgającą do kostek spódnicę (kieckę) lub suknię ze stanikiem (kieckę z lejbikiem) z tkanin wełnianych, bawełnianych lub jedwabnych. Boki i tył ułożone miała w plisy lub drobne zakładki. Dół obszywano od wewnątrz pasem sztywnej tkaniny, a brzeg szczotką (pliśbortem). Do sukni doszywano wiązany wstążką lub zapinany na guziki stanik, na który ubierano gorset lub kaftan. Aby uzyskać obfitą sylwetkę noszono pod spodem płócienny wałek wypchany pierzem lub watą (kiełbaśnicę) oraz kilka spódnic spodnich lub jedną grubą, watowaną i pikowaną jak kołdra. Spódnice dziewczęce miały jasne, żywe, kolory, mężatek – ciemne, czarne. Na nogi ubierano białe, bawełniane pończochy i czarne, krótkie skórzane trzewiki lub pantofle. Na koszulę lub suknię zakładano gorset (wierzcheń) z brokatu lub sukna, sięgający do pasa. Dla dziewcząt i mężatek był czerwony, a dla starszych kobiet – czarny lub granatowy. Miał głębokie podcięcie pod szyją, a na plecach trzy lub pięć klapek (kantyczek). Wokół dekoltu obszywano go szeroką, ułożoną w fałdki czerwoną, niebieską, fioletową lub kremową kwiecistą wstążką. Z przodu przy zapięciu naszyte miał szamerunki z żółtych i granatowych lub zielonych sznurków oraz błyszczące guziki. Okrycie wierzchnie stanowił czarny kaftan (jakla) z jedwabiu, adamaszku, aksamitu, pluszu lub wełny. Nosiły go zarówno dziewczęta, jak i mężatki. Miał luźne, długie rękawy, przy górze marszczone z wszytą bufką, przy dłoniach wąskie i proste. Jego dekorację stanowiły czarne aplikacje i guziki. Na letni kaftan z flaneli, kretonu lub płótna naszywano ozdoby z pasmanterii, gipiury i gotowych aplikacji oraz guziki. Jedynie biały płócienny kaftan haftowano w kolorowe motywy kwiatowe. Na spódnicę lub suknię zakładano fartuch (zopaskę) z malowanego w kwiaty jedwabiu (fartuch chiński), wzorzystego adamaszku, bawełnianych pasiastych płócien z ręcznym białym haftem lub tkanin z maszynowym wyszyciem. Noszono go pod kaftan albo na gorset w ten sposób, że przednią część przysłaniał pasek, a z tyłu wyciągano na niego tylne klapki. Jako ozdobę wiązano w pasie wzorzystą wstążkę (przeposkę) przysłaniającą oszewkę fartucha. Bogactwo stroju podkreślały naramienne chusty noszone na co dzień i od święta jako okrycie wierzchnie. Różniły się kształtem, kolorystyką, wzorem i gatunkiem materiału. W cieplejsze dni zarzucano je na ramiona, w chłodniejsze – na głowę. W lecie używano cienkich wełnianych, kaszmirowych lub tybetowych chust z kolorowym haftem kwiatowym i długimi frędzlami (szalejek, merynek), w zimie – grubych wełnianych lub kraciastych chust (szpiglów, szaltuchów) z frędzlami albo z motywem arabesek (chust tureckich). Ozdobę stroju stanowiły czerwone korale z tombakowym krzyżykiem lub medalikiem. Zamożne kobiety nosiły od trzech do siedmiu sznurów prawdziwych korali (prawych) lub z podobnej do nich kamionki. Ze względu na kosztowność w powszechnym użyciu były mniej paradne żółte paciorki (żigloki) imitujące bursztyny oraz granaty. Korale były nie tylko wyznacznikiem majętności, ale pełniły także funkcje obrzędową i magiczną, chroniły przed złymi mocami, urokami, czarami i chorobami.